چكيده:
يكي از استراتژي‌هاي سطح شركت، استراتژي تصاحب و ادغام شركت‌ها است. تصاحب و ادغام شركت‌ها به‌منظور خلق ارزش و افزايش ثروت صاحبان سهام اتخاذ مي‌گردد. انگيزه‌ها و دلايل متعددي، مديران عالي شركت‌ها را به تصاحب شركت‌ها تشويق مي‌نمايد كه مهم‌ترين آن‌ها كسب هم‌افزايي است. در اين پژوهش سعي شده است كه عملكرد تصاحب شركت‌ها در ايران را مورد بررسي علمي قرار گيرد. ابتدا مباني نظري تصاحب و ادغام بيان شده است، سپس خلاصه‌اي از تحقيقات پژوهشي و علمي انجام‌شده در دنيا را كه از رويكردهاي مطالعه داده‌هاي صورت‌هاي مالي و تغييرات قيمتي سهام استفاده كرده‌اند، جمع‌آوري و جمع‌بندي كرده است.
براساس مباني نظري و تحقيقات علمي بررسي‌شده، شاخص‌هاي سنجش عملكرد تصاحب شركت‌ها، براي تصاحب‌هاي ايراني طراحي شده است. چهار شاخص از شاخص‌هاي مذكور براساس رويكرد مطالعه داده‌هاي حسابداري و يك شاخص (نرخ بازدهي سهام) براساس رويكرد روند تغييرات قيمتي سهام طراحي شده است. پس از طراحي شاخص‌هاي مورد نظر، اطلاعات معاملات انجام‌شده در در دوره پژوهشي 1376 تا 1381 از سازمان بورس اوراق بهادار جمع‌آوري شده است. اين پژوهش با استفاده از تكنيك‌هاي تي استيودنت و فريدمن (ناپارامتريك) معني‌دار بودن نتايج فرضيه‌ها را آزمون كرده است. به‌منظور شناخت اثرات كلان اقتصادي و صنعتي، عملكرد شركت‌هاي هدف را با عملكرد شركت‌هاي تصاحب‌نشده و مشابه از نظر صنعت، مقايسه و آزمون كرده است. اين پژوهش براي اولين بار با استفاده از چارچوب ادبيات تصاحب ادغام شركت‌ها در دنيا، ادبيات تصاحب شركت‌ها در ايران را تدوين كرده است. نتايج كلي تحقيق بيانگر اين است كه عملكرد پس از تصاحب چهار شاخص نرخ رشد فروش، نرخ بازدهي حقوق صاحبان سهام، نرخ بازدهي دارايي‌ها و نرخ بازدهي سهام، بهبود نيافته است. شاخص جريان نقدي عملياتي بهبود داشته است و از نظر آماري معني‌دار بوده است. به‌عبارت ديگر مي‌توان گفت سودآوري عملياتي شركت‌هاي هدف پس از تصاحب بهبود داشته است. مديران شركت‌هاي خريدار توانايي بهبود عملكرد و خلق ارزش براي صاحبان سهام شركت نداشته‌‌اند و اغلب معاملات تصاحب شركت در ايران با شكست مواجه شده است.