چكيده:

نظريه انتظارات عقلائي كه امروزه در تئوري نمايندگي متجلي است، سبب شده امر كنترل و نظارت بر عملكرد مديران و كيفيت اطلاعاتي كه آن‌ها در اختيار صاحبان سهام، سرمايه‌گذاران بالقوه و ديگر اشخاص ذي‌نفع قرار مي‌دهند، مورد بحث و مجادله صاحب‌نظران و دانشگاهيان قرار گيرد.

اين نكته كه آيا مديران شركت‌ها واقعاً در جهت هدف نرماتيو (حداكثركردن ثروت يا حداكثركردن ارزش بازار سهام) صاحبان سهام و سرمايه‌گذاران عمل مي‌كنند، يا در پرتو تئوري انتظارات عقلائي در تعقيب حداكثركردن منافع خويش و صرفاً راضي‌كردن سهام‌داران مي‌باشند، مباحث زيادي را در ادبيات مالي، حسابداري و مديريت به‌خود اختصاص داده است.

بيانيه‌ها و استانداردهاي حسابداري مالي، تحت‌عنوان اصل انعطاف‌پذيري، مديريت را مجاز مي‌دارند تا روش‌هاي متفاوتي را در امر گزارشگري مالي مورد عمل قرار دهد. همين آزادي انتخاب اين شبهه را ايجاد كرده كه چه‌بسا مديران اطلاعات را به‌طور واقعي به بازار منتقل نكنند. اين ترديد موجب شده تا محققان در پي يافتن روابط موجود بين متغيرهايي برآيند كه به‌نحوي ممكن است اطلاعات واقعي را به بازار هدايت كنند. در اين راستا يكي از فرضيه‌هاي مهم، كه توجه بسياري از صاحب‌نظران و محققان را به خود معطوف داشته و جاي نسبتاً زيادي را در ادبيات مالي دهه‌هاي اخير اشغال كرده، «فرضيه اطلاعات» است.

در رساله حاضر، پس از معرفي طرح تحقيق، خلاصه بعضي تئوري‌ها و نظريه‌هاي مهم مطرح و آن‌گاه موضوع تعدادي از تحقيقات مرتبط، به‌ترتيب قدمت زماني، به‌اختصار مرور، آن‌گاه متدولوژي تحقيق، روش جمع‌آوري و پردازش داده‌ها، مشخصات فايل‌هاي اطلاعاتي، روش تجزيه‌وتحليل داده‌ها و مدل‌هاي مورد استفاده براي آزمون فرضيه‌ها تشريح شده‌اند.

صورت فرضيه اصلي موضوع اين تحقيق چنين است: «بين قيمت سهام، سود سهام و سود حسابداري رابطه معني‌دار وجود دارد.» فرضيه‌هاي تبعي مشتق‌شده از فرضيه اصلي عبارتند از:

1- بين قيمت سهام (بازده سرمايه‌‌گذار) و سود حسابداري سال‌هاي آتي رابطه معني‌دار وجود دارد.

2- بين قيمت سهام (بازده سرمايه‌گذار) و سود سهام پرداختي در سال بعد رابطه معني‌دار وجود دارد؟

3- بين سود سهام و سود حسابداري سال بعد رابطه معني‌دار وجود دارد.

در اين رساله دو گروه مدل رگرسيون براي انجام آزمون‌هاي معرفي‌شده كه عبارتند از: (1) مدل‌هاي بناشده بر روابط خطي بين نسبت تغييرات متغيرها (2) مدل‌هايي كه روابط بين متغيرهاي مورد نظر را غيرخطي فرض كرده و با انجام تبديلات لگاريتم طبيعي آن‌ها را به‌صورت مدل خطي – لگاريتمي درآورده‌اند.

در نهايت فرضيه اصلي تأييد شده كه اين خود مؤيد آن است كه قيمت سهام تبلوري از اطلاعات و علايمي از كميت و كيفيت سود سهام و به‌ويژه سود آتي حسابداري شركت‌ها مي‌باشد كه توسط مديران به بازار منتقل مي‌شود. در نتيجه؛ اين ادعا كه «به‌دليل انعطاف‌پذيري رويه‌هاي حسابداري و استانداردهاي شناسايي و اندازه‌گيري سود طبق رهنمودهاي FASB ، اطلاعات محتوي گزارشات حسابداري نمي‌تواند براي تصميم‌گيران و سرمايه‌گذاران بازار چندان مفيد باشد»، مردود شناخته مي‌شود.

نتيجه نهايي آن‌كه: رفتار قيمت سهام (بازده سرمايه‌گذار) به تبعيت از سود سهام و سود حسابداري، در بورس تهران خطي نبوده (به احتمال زياد) و مدل‌هاي رگرسيون خطي براي بيان روابط بين متغيرهاي مورد نظر مناسب نمي‌باشند. اما مدل رگرسيون خطي – لگاريتمي داراي قدرت توضيحي قابل‌توجهي (در حدود 45 درصد) در بيان روابط ميان اين متغيرها مي‌باشد.

سرانجام، مدل مبين رفتار بازده سرمايه‌گذار در بورس تهران، براي كل دوره مورد مطالعه (1368 لغايت 1375)، به‌صورت زير به‌دست آمده است: [1]

مهم‌ترين نتيجه‌اي كه از تجزيه و تحليل نتايج و آماره‌هاي حاصل از اجراي آزمون‌ها به‌دست آمده تأييد فرضيه اطلاعات و پاسخ مثبت براي سؤال اصلي تحقيق را به‌همراه داشته است.